ACT (Acceptance and Commitment Therapy)

is een relatief nieuwe vorm van gedragstherapie die aan het eind van de 20ste eeuw is ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Steven C. Hayes.In ACT wordt mensen geleerd zich te richten op zaken die ze op directe wijze kunnen beïnvloeden, zoals hun eigen gedrag,in plaats van controle proberen te krijgen over ervaringen die niet direct te beïnvloeden zijn, zoals emoties en gedachten. Dit impliceert een acceptatiegerichte houding ten opzichte van deze emoties en gedachten. Kern van ACT is de filosofie dat het vechten tegen onvermijdelijke zaken uiteindelijk ten koste gaat van een waardevol leven. De behandeling vindt plaats aan de hand van 6 kernprocessen:

6 Kernvaardigheden

ACT bestaat uit 6 kernvaardigheden die met elkaar in verbinding staan: acceptatie, defusie, zelf als context, hier en nu, waarden & toegewijd handelen. Deze 6 zorgen samen voor optimale psychologische flexibiliteit. Psychologische flexibiliteit zou je kunnen zien als je geestelijke weerstand voor problemen die je op je pad tegen komt. Ik zal ze kort alle zes bespreken.

Acceptatie: Bereid zijn vervelende gedachten, gevoelens en lichamelijke gevoelens te ervaren, te stoppen met het verzet ertegen. Leren stoppen met vechten tegen onvermijdelijke zaken, dus ook het menselijk leed. Jezelf openstellen en plaatsmaken voor pijnlijke gevoelens, sensaties en gedachten. Dat wil niet zeggen dat je ze fijn gaat vinden, dat hoeft niet, het betekent wel dat ze er mogen zijn.

Defusie: Ons verstand, en de gedachten & regels die deze produceert leren niet zo serieus te nemen. Het leren scheiden van je gedachten, ideeën en overtuigingen, en je gedrag. Je hoeft de inhoud van je gedachten niet ook daadwerkelijk uit te voeren. Defusie is eigenlijk kijken naar je denken. Met andere woorden; een stap achteruit doen, het bekijken van je gedachten in een soort ‘helikopterview’. Je leert hier je gedachten komen en gaan alsof het wolken zijn die voorbijdrijven in de hemel.

Zelf: Leren onszelf van een afstand te bekijken, en te zien welke rollen wij allemaal spelen. Het leren zien en herkennen van jezelf in de relatie met je omgeving, dus in je ‘context’. Jij bent niet je gedachten, of de rollen die je speelt. Het verstand bestaat uit 2 delen; de denkende zelf en de observerende zelf. Die eerste herkennen we vrij snel; het deel van je dat altijd denkt; het deel dat oordelen, gedachten, vragen, plant etc. Het laatste deel is wat lastiger te herkennen; het is dat aspect dat zich bewust is van alles wat je op enig moment denkt, voelt of doet; oftewel; puur bewustzijn. In de loop van je leven veranderen je lichaam, je gedachten, je gevoelens en je rol, maar je ‘jij’ die in staat is al die dingen op te merken of te observeren verandert nooit. Het is dezelfde ‘jij’ die er je hele leven al is. Je observerende zelf.

Hier en Nu: Leren in het moment aanwezig te zijn, en bewust te ervaren wat er te ervaren valt. Bewust aanwezig zijn met dat wat er al is. Oordeelsvrij, zonder actie te ondernemen om te veranderen wat er al is. Dus het laten zijn. Met andere woorden; psychisch aanwezig zijn. Kunnen je je een moment herinneren dat je met je auto op je plek van bestemming aankomt, en je je niet meer voor je geest kan halen hoe je daar gekomen bent? Of wat je gezien hebt onderweg? Dat soort talrijke gebeurtenissen zijn voorbeelden van psychisch afwezig zijn, het opgaan in gedachten.

Waarden: Weer in contact komen met datgene wat jij belangrijk vindt in het leven, en hierna gaan streven. Wat is er nu echt belangrijk in je leven; waar gaat het echt om voor jezelf, tijdens je korte tijd hier op deze planeet. Waar wil je, diep in je hart, dat je eigen leven om draait? Waarden zijn niet hetzelfde als doelen. Een waarde is een soort horizon, die je nooit kan bereiken, maar altijd je best voor moet blijven doen. Het is waar je voor wilt staan in je leven. Dit is een belangrijke stap voor een zinvol leven.

Toegewijd Handelen: Concrete doelen gaan stellen, en deze gaan verwezenlijken om zo richting je waarden te gaan leven. Ben je bereid om je gedrag aan te passen zodat je in de richting van je waarde kan gaan leven. Doen wat je moet doen, ook al gaat dat soms gepaard met pijn en ander minder prettige gevoelens en andere keren ook met veel plezier. Alleen door aanhoudend handelen in de richting van je waarden wordt je leven rijk en zinvol. Het in kaart brengen van je waardes is niet voldoende, je moet ook daadwerkelijk concrete stappen gaan zetten in de richting van je waardes.

Al deze 6 componenten zijn met elkaar verbonden. Het uiteindelijke doel is dan ook om psychologische flexibiliteit te creëren.

Wat is psychologische flexibiliteit? Het vermogen om met het volle bewustzijn in het huidige moment te zijn en daarbij open te staan voor je ervaring en te handelen naar je waarden. Dus; het vermogen om aanwezig te zijn, je open te stellen en te doen wat je moet doen. Een belangrijk doel van ACT is dus om die psychologische flexibiliteit te vergroten.